ABD Başkanı Donald Trump, İran üzerinde uygulanacak ekonomik baskıyı daha da artıracağını ilan ederken, Tahran yönetimine ve İran’a destek olabilecek üçüncü ülkelere yönelik yeni yaptırım tehditlerini dile getirdi. Trump, sosyal medya üzerinden yaptığı açıklamada İran’a sunulan anlaşma fırsatını kendisinin getirdiğini savunurken, bu fırsatın Tahran tarafından değerlendirilmediğini ileri sürdü ve süreci “ekonomik savaş ve izolasyon” olarak nitelendirdi. Reuters, Trump’ın hangi yeni adımların uygulanacağını belirtmediğini ve tehdit ettiği ülkelerin adını açıklamadığını bildirdi.
Trump İran’a yönelik “en ezici ekonomik operasyonu” ilan etti
Trump, İran’a sunulan anlaşma fırsatını kendisinin sunduğunu iddia ederek, Tahran yönetiminin bu olanaktan yararlanmadığını savundu.
ABD Başkanı, İran’a karşı atılacak yeni ekonomik adımları şu sözlerle duyurdu:
“Bu nedenle bugün, herhangi bir ülkeye karşı şimdiye kadar uygulanmış en ezici ekonomik operasyonu ilan ediyorum. Bu, eşi benzeri görülmemiş ölçekte ekonomik savaş ve izolasyon olacak.”
Reuters da Trump’ın paylaşımında “eşi benzeri görülmemiş ölçekte ekonomik savaş ve izolasyon” ifadesini kullandığını doğruladı. Ancak açıklamada yeni ekonomik tedbirlerin nasıl uygulanacağına dair ayrıntı verilmedi.
Trump’tan İran ordusuna ilişkin iddialar
Trump, paylaşımında İran’ın askeri kapasitesine dair bir dizi iddiada bulundu.
İran donanmasının yok edildiğini, hava kuvvetlerinin imha edildiğini ve askeri fabrikalarının enkaz hâline geldiğini ileri süren Trump, İran para biriminin de değer kaybettiğini savundu.
Bu ifadeler, ABD Başkanı’nın kendi değerlendirme ve iddiaları olarak kayda geçti.
İran’a destek veren ülkelere ekonomik yaptırım tehdidi
Trump’ın açıklamasında yalnızca İran değil, Tahran yönetimine ekonomik veya finansal destek sağlayabilecek üçüncü ülkeler de hedef alındı.
ABD Başkanı şu ifadeleri kullandı:
“Bugün ayrıca, finans kuruluşlarının, şirketlerin, havalimanlarının veya devlet kurumlarının İran’a herhangi bir tür can simidi sağlamasına izin veren herhangi bir ülkenin de muazzam ekonomik sonuçlarla karşı karşıya kalacağını ilan ediyorum. Petrol kaçakçılığı, swap hatları, nakit transferleri, döviz büroları, gemi sicilleri, paravan şirketler, bunların hepsiinin derhal sonlandırılması gerekiyor. Kim olduğunuzu biliyorsunuz.”
Reuters’ın haberine göre Trump, İran’a “herhangi bir tür can simidi” sağlayan ülkelere ekonomik sonuçlar uygulanacağını söyledi ancak herhangi bir ülkenin adını vermedi ve uygulanacak yaptırımların niteliğini açıklamadı.
Petrol ticareti ve finansal işlemler hedefte
Trump’ın açıklamasında, İran’ın dış dünya ile kurduğu ekonomik bağlantılarda kullanılan çeşitli finansal ve ticari kanallar özellikle vurgulandı.
Petrol ticareti, swap hatları, nakit transferleri, döviz büroları, gemi sicilleri ve paravan şirketler gibi kanallara işaret eden Trump, bu kanallar üzerinden İran’a destek sağlanmasının sonlandırılmasını istedi.
Açıklamanın nasıl uygulanacağına ilişkin ayrıntılar henüz paylaşılmazken, Reuters Trump’ın sosyal medya üzerinden duyurduğu tehditlerin her zaman açıklandığı biçimde uygulamaya geçirilmediğine dikkat çekti.
Çin, İran petrolünün en büyük müşterisi konumunda
Trump’ın üçüncü ülkelere yönelik tehdidinin ardından, İran’la ekonomik ilişkileri bulunan ülkelerin nasıl etkilenebileceği gündeme geldi. Reuters’ın Kpler verilerine dayandırdığı haberine göre Çin, 2025 yılında İran’ın deniz yoluyla ihraç ettiği petrolün yüzde 80’inden fazlasını satın aldı.
Haberde, Washington’ın Çin’e karşı daha geniş kapsamlı ekonomik adımlar atmasının, ABD-Çin ticari ilişkileri nedeniyle karşı hamle riski taşıdığı belirtildi.
BAE, İran’la ticari ve finansal işlemleri askıya aldı
Bölgedeki gelişmeler sürerken Birleşik Arap Emirlikleri de İran’a yönelik ekonomik bir karar aldı.
BAE, İran ile tüm ticari faaliyetleri, ticari alışverişleri ve finansal işlemleri ikinci bir duyuruya kadar askıya aldığını açıkladı. Karar, BAE Savunma Bakanlığının İran’dan fırlatıldığı belirtilen iki füzenin denize düştüğünü açıklamasının ardından geldi. İran ise söz konusu iddiayı reddetti.
Trump: “İran köşeye sıkıştı”
Trump, açıklamasında ABD’nin müttefiklerine de çağrıda bulunarak İran’ın uluslararası alanda daha fazla izole edilmesi için Washington’ın yanında yer almalarını istedi.
İran’ın “köşeye sıkıştığını” savunan Trump, açıkladığı ekonomik tedbirlerin Tahran’ın kendi ifadesiyle “dünya genelinde terör yayma kabiliyetlerini” etkisiz hâle getireceğini ileri sürdü.
İran tarafı daha önce ABD ile diyaloğa açık olduğunu ancak görüşmeleri teslimiyet olarak değerlendirmediğini açıklamıştı. İran liderinin danışmanı Mohammad Mokhber, askeri baskı ve yaptırımların Tahran’ın tutumunu değiştirmeyeceğini söylemişti.
ABD ile İran arasındaki görüşmelere ilişkin çelişkili açıklamalar
ABD ile İran arasındaki diplomatik temasların sürüp sürmediğine ilişkin Washington’dan farklı açıklamalar geldi.
Trump salı günü İran ile herhangi bir görüşme yapılmadığını söylerken, bir gün önce damadı ve özel temsilcisi Jared Kushner görüşmelerin devam ettiğini ve temasların önceki dönemlere kıyasla daha yoğun olduğunu ifade etmişti.
Trump yönetimi İran’ın nükleer programına yönelik daha kısıtlayıcı bir anlaşma talep ederken Tahran, nükleer faaliyetlerinin barışçıl amaç taşıdığını savunmayı sürdürüyor.
Yeni ekonomik operasyonun ayrıntıları henüz açıklanmadı
Trump’ın açıklaması İran ve İran’la ekonomik ilişki yürüten ülkelere yönelik kapsamlı bir tehdit içerirken, Washington’ın hangi yeni yaptırım araçlarını devreye sokacağı henüz netleşmedi.
Reuters’a göre Trump herhangi bir ülkeyi doğrudan isimlendirmedi ve ABD’nin üçüncü ülkelere karşı hangi somut ekonomik tedbirleri uygulayacağını açıklamadı. Bu nedenle yeni ekonomik baskı politikasının kapsamının Washington’dan gelecek sonraki açıklamalarla netleşmesi bekleniyor.
